Садықұлов Түлeухан – селекция саласындағы көрнекті ғалым, отандық құйрықты қой тұқымдарын қалыптастырудағы генетикалық-селекциялық теорияның дамуына зор үлес қосқан. Дегерес құйрықты қой тұқымының авторы. МСХ СССР-ден 1 авторлық куәлік және МЮ РК-ден 8 патентке ие. 50 жылдан астам уақыт бойы дегерес, сарыарқа және едильбай құйрықты қой тұқымдарын жетілдіру бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын басқарады.
Садықұловтың жетекшілігімен және профессор Барридің (Оңтүстік Африка) қолдауымен дегерес қой тұқымының ооциттері мен эмбриондарының тіршілікке қабілеттілігін зерттеу мақсатында 2002 жылы Байқоңыр ғарыш айлағынан алғаш рет арнайы жоба жүзеге асырылды. Бұл жоба тарихта бес мемлекет – Қазақстан, Ресей, АҚШ, Италия және Оңтүстік Африка – ғалымдарының қатысуымен орындалды. Сонымен қатар, оның жетекшілігімен «Жаңа технологиялар бойынша қозы етін өндіру» жобасы Халықаралық «ЭКСПО-2017» көрмесінде (Нұр-Сұлтан) көрсетілді.
Оның жетекшілігімен 23 диссертация қорғалды, соның ішінде 8 докторлық, 10 кандидаттық, 1 PhD докторлық және магистрлік диссертациялар бар. Ғалымның 200-ден астам ғылыми жұмысы жарияланды, соның ішінде 2 монография, 3 оқулық, 8 оқу-әдістемелік құрал, 7 әдістемелік ұсыным және 2 нұсқаулық.
Ұзақ жылдар бойы ел көлемінде белсенді қоғамдық жұмыстар атқарады. Орденмен «Құрмет», «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған, «Қазақ КСР-інің ғылымының құрметті қызметкері» атағы берілген, ғылым мен техника саласында Әл-Фараби атындағы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Мемлекеттік ғылыми стипендия иегері, МОН РК гранты бойынша «Үздік ЖОО оқытушысы», МСХ РК «Ауыл шаруашылығы саласының үздігі» медалі, ҚР ҰҒА, МСХ РК және АСХ РК президиумының құрмет грамоталарымен марапатталған. ҚР ҰҒА академигі болып сайланған және Алматы облысының құрметті азаматы.
Оқу орны: АЗВИ (Семей зооветеринарлық институты)
Мамандығы: Зоотехния
Бітірген жылы: 1964 ж.
Біліктілігі: Зооинженер
Республикалық жобалар:
1.Құйрықты қой тұқымдарының генотипін болжауға арналған селекцияның заманауи әдістерін әзірлеу
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыруы, 2018–2020 жж.
Жетекші: Садыкулов Т.С., қосалқы жетекші: Адылканова Ш.Р.
2.Дегерес және сарыарқа (тұқымішілік жанаарқа типі) құйрықты қой тұқымдарын жетілдірудің селекциялық-генетикалық аспектілері
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің бағдарламалық-мақсатты қаржыландыруы, 2018–2020 жж.
Жетекші: Садыкулов Т.С.
Халықаралық жобалар:
3.Қазақстан мен Түркияның кейбір жергілікті қой тұқымдарындағы BMP15 және GDF9 гендерінің полиморфизмі мен филогенетикалық туыстығын зерттеу
Түркия жағынан ғылыми жетекші – Корай Кырыкчи, Қазақстан жағынан – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Адылканова Ш.Р. Садыкулов Т.С.
SCOPUS / WEB OF SCIENCE ДЕРЕКҚОРЛАРЫНДАҒЫ МАҚАЛАЛАР
1 Mukanova, L., Kırıkçı, K., Sadykulov, T., Zhumagaliyeva, G., Adylkanova, S.Effect of DGAT1 gene polymorphisms in coarse-haired fat-tailed lambs of different genotypes | Efeito dos polimorfismos do gene DGAT1 em cordeiros de pelo grosso e cauda gorda de diferentes genótipos .
Brazilian Journal of Biology, 2024, 84, e285041 (Scopus, Q3)https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85200828488&origin=resultslist
2. Сансызбаева Б. Адылканова Ш.Р. Садыкулов Т.С. Корай Кырыкчи Determination of CAST/MspI Gene Polymorphism and its Effects on 180-Day Weight in Meat Production Line of Kazakh Saryarka Lambs.
Pakistan J. Zool., vol. 56(6), pp 2977-2980, 2024 DOI: https://dx.doi.org/10.17582/journal.pjz/20230430130400
ҚР ҒЖБМ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ САПАНЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ КОМИТЕТІ ҰСЫНҒАН ҒЫЛЫМИ БАСЫЛЫМДАРДАҒЫ МАҚАЛАЛАР
1.Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С., Мұқанова Л.Б. – Әртүрлі генотипті құйрықты қозылардың өсіп-дамуы және ет өңімділігі. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты» журналы, №2 (98), 2023 ж., беттер 60–68.
DOI: https://doi.org/10.37884/2-2023/06
Мақалаға сілтеме
2.Орақбаева А.Д., Сансызбаева Б., Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының қозыларының еттілік өнімділігінің қалыптасуы (тұқымішілік жанаарқа типі). // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №4 (100), 2023 ж., беттер 20–27.
DOI: https://doi.org/10.37884/4-2023/04
Мақалаға сілтеме
3.Мұқанова Л.Б., Садықұлов Т.С., Юлдашбаев Ю., Адылканова Ш.Р. – Еділбай және Гиссар құйрықты қой тұқымдарынан алынған ұрпақтардың негізгі селекциялық белгілерінің фенотиптік өзгергіштігі. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №4 (100), 2023 ж., беттер 27–34.
DOI: https://doi.org/10.37884/4-2023/04
Мақалаға сілтеме
4.Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р., Мұқанова Л.Б., Малмақов Н.Ы., Койшибаев А. – Қылшық жүнді құйрықты қойлардың селекциялық белгілерінің генетикалық параметрлері. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №3 (103), 2024 ж., беттер 49–57.
DOI: https://doi.org/10.37884/3-103-2024
Мақалаға сілтеме
5.Орақбаева А.Д., Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С. – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының (тұқымішілік жанаарқа типі) әртүрлі бұлшықет талшықтарының диаметрінің өзгеруі. // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №2 (106), 2025 ж., беттер 82–89.
DOI: https://doi.org/10.37884/2-2025/08
МОНОГРАФИЯЛАР ЖӘНЕ ОҚУ ҚҰРАЛДАРЫ
Монография
1. Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. – Құйрықты қой тұқымдарын жетілдірудің селекциялық-генетикалық аспектілері. Алматы: Баспа үйі «Алманахъ», 2023 ж., 278 бет.
Сілтеме: https://lib.kaznaru.edu.kz/res/ebook_2281/index.htm
Оқу құралы:
2. Г.Л. Ким, Ш.Р. Адылканова, А.М. Койшибаев, Т. Садықұлов – Жануарларды өсіру және селекциялау бойынша практикум. ҚазҰАУ. Алматы: Айтұмар, 2020 ж., 110 бет.: 194 Мб.
Сілтеме: https://lib.kaznaru.edu.kz/res/ebook_1115/index.html
ПАТЕНТТЕР
1.№61 МЮ РК – Ет-май-тері типіндегі дегерес қой тұқымы. / Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. және басқалар. МОН РК инновациялық патенттер мен зияткерлік меншік объектілері жинағы. Алматы, 2009.
2.№62 МЮ РК – Дегерес тұқымы, зауыттық сызық №04951. Патент №62 / Садықұлов Т.С. және басқалар.
3. №63 – Дегерес тұқымы, зауыттық сызық №2002 «Қоныр». / Садықұлов Т.С. және басқалар.
4.№64 – Дегерес тұқымы, зауыттық сызық №2332. / Садықұлов Т.С. және басқалар.
5.№65 – Дегерес тұқымы, зауыттық сызық №0806 «Шұбар бет». / Садықұлов Т.С. және басқалар.
6.№65 – Дегерес тұқымы, зауыттық сызық №1705. / Садықұлов Т.С. және басқалар.
7.№601 МЮ РК – Сарыарқа құйрықты тұқымы, тұқымішілік жанаарқа типіндегі зауыттық сызық №2145. / Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. және басқалар, 18.01.2016.
8.№602 МЮ РК – Сарыарқа құйрықты тұқымы, тұқымішілік жанаарқа типіндегі зауыттық сызық №2030. / Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. және басқалар, 18.01.2016.
АВТОРЛЫҚ КУӘЛІКТЕР
1.№10641 ҚР Әділет министрлігі патенті – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының жанаарқа тұқымішілік типінде құйрық (құйрық майының) мөлшерін анықтау әдісі / Нұрғазы Қ.Ш., Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р., 2025 ж.
Веб-сайт: www.qazpatent.kz | Ұлттық зияткерлік меншік институтының ресми сайты
2.№10642 ҚР Әділет министрлігі патенті – Дегерес етті-жүнді қой тұқымының жанаарқа тұқымішілік типінде құйрық (құйрық майының) мөлшерін анықтау әдісі / Нұрғазы Қ.Ш., Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р., 2025 ж.
Веб-сайт: www.qazpatent.kz | Ұлттық зияткерлік меншік институтының ресми сайт
БАСҚА ЖАРИЯЛАНЫМДАР
Конференция материалдары:
1.Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С., Койшибаев А.М., Сансызбаев Б., Пешехонова В.С. – Сарыарқа қой тұқымының селекцияланатын белгілерінің генетикалық параметрлері (тұқымішілік жанаарқа типі) // «Қазақстандағы мал шаруашылығы: ата-бабалар тәжірибесінен қазіргі технологияларға» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. Алматы, 2021 ж., беттер 124–130.
2.Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С., Адылканова Ш.Р., Орақбаева А.Д. – Сарыарқа құйрықты қой тұқымының негізгі селекцияланатын белгілеріне сәйкес ата-аналық жұптарды таңдау әдістері (тұқымішілік жанаарқа типі) // «Қазақстан Республикасындағы ветеринария мен мал шаруашылығының жағдайы және даму перспективалары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының еңбектер жинағы. ҚҰҒАА, ветеринария ғылымдарының докторы, профессор Сайдулдин Т. 80 жылдығына арналған. Алматы, 2023 ж., беттер 621–630.
Сілтеме: https://kaznaru.edu.kz/sciences/conferences
4.Мұқанова Л., Адылканова Ш.Р., Садықұлов Т.С. – Әртүрлі генотипті құйрықты қойлардың жас малдарының биологиялық ерекшеліктері // «Жас ғалымдардың диалогы: Science Talks» ІІІ Халықаралық форумының материалдар жинағы, 2023 ж., беттер 391–394.
Бакалавриат:
Мал өсіру және селекция